Μετάφραση: N.F.
Παρόλο που ήσασταν πολύ νέος για να συμμετάσχετε στα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 1989, πώς επηρέασε η εξέγερση στην Τιμισοάρα τις πολιτικές σας απόψεις και την εθνική σας συνείδηση καθώς μεγαλώνατε;
Αλήθεια, ήμουν σχεδόν 7 ετών τον Δεκέμβριο του 1989. Θυμάμαι τον φόβο που υπήρχε στην ατμόσφαιρα· ακόμα και ως παιδί μπορείς να νιώσεις πότε όλοι γύρω σου ανησυχούν βαθιά. Οι γονείς μου, μου εξήγησαν τι συνέβαινε και γιατί διαμαρτύρονταν οι άνθρωποι.
Ο πατέρας μου ήταν στον στρατό ως Λοχαγός Πεζικού, και ήταν ένας από τους λίγους αξιωματικούς που αρνήθηκαν να εκτελέσουν διαταγή για πυρ εναντίον των διαδηλωτών. Και δεν λέω ανοησίες απλώς επειδή είναι πατέρας μου, αλλά πολλοί γείτονες ή φίλοι μου είπαν ότι διέταξε τους στρατιώτες του να μην προκαλέσουν ή να έχουν κακές συμπεριφορές απέναντι στους διαδηλωτές, και μάλιστα τους βοήθησε.
Υπάρχουν ιστορίες ότι μετά την επανάσταση, πολλοί αξιωματικοί που άνοιξαν πυρ εναντίον των διαδηλωτών παρακάλεσαν τον πατέρα μου να μην το πει στην αστυνομία ή στους εισαγγελείς, ο πατέρας μου δεν είναι ρουφιάνος, αλλά από τότε δεν χαιρετάει ποτέ αυτούς τους ηλίθιους αξιωματικούς.
Οι εθνικιστικές και αντικομμουνιστικές σκέψεις ήταν κάπως παρούσες στην οικογένεια μου, οι γονείς μου μου μίλησαν όταν ήμουν παιδί για τη Μεγάλη Ρουμανία, την 1η Δεκεμβρίου 1918, για τη Σοβιετική κατοχή μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, για την αντίσταση στα βουνά τη δεκαετία του '50, για την περιούσια Μπολσεβίκικη πλειοψηφία που αποτελούσε το Κομμουνιστικό Κόμμα μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, για τις μεγάλες προσωπικότητες της Ρουμανίας, και ούτω καθεξής.
Μεγάλωσα με όλα αυτά τα πράγματα, ωρίμασα, κατάφερα να διαμορφώσω τις δικές μου απόψεις. Διάβασα το μανιφέστο του Μαρξ, κάποιες δηλώσεις και απόψεις του Λένιν και του Τρότσκι, απλώς για να καταλάβω καλύτερα τους Κομμουνιστές, και συνειδητοποίησα ότι αυτά που διάβαζα ήταν συμπτώματα ψυχικών ασθενειών.
Επιπλέον, αν μου επιτρέπετε, συνειδητοποίησα επίσης ότι οι διαφορές των φυλών του Homo Sapiens Sapiens είναι πραγματικές, και επίσης ότι το IQ και οι δεξιότητες δεν είναι ίδιες, ότι ο θρησκευτικός φανατισμός είναι μάστιγα και ότι η Δυτική Ευρώπη είναι το σπίτι ενός «νέου τύπου» Κομμουνισμού, βασισμένου στη μαρξιστική - λενινιστική «λογική». Αλλά αυτή είναι μια άλλη μεγάλη συζήτηση, και δεν αποτελεί θέμα της ερώτησης.
Ποιον ρόλο πιστεύετε ότι έπαιξε ο Ρουμανικός Eθνικισμός στην αντικομμουνιστική εξέγερση ενάντια στο καθεστώς Τσαουσέσκου;
Ίσως η πιο δύσκολη ερώτηση. Προσωπικά για μένα, είναι κάπως δύσκολο να κρίνω ορισμένες πτυχές. Το καθεστώς του Τσαουσέσκου χαρακτηριζόταν από ένα μείγμα σκληροπυρηνικού Kομμουνισμού και ενός διεστραμμένου «εθνικισμού».
Έτσι, οι επαναστάτες του 1989 είχαν σιχαθεί αυτές τις ανοησίες, παρόλο που θεωρώ ότι η συντριπτική πλειοψηφία τους είχε ισχυρές εθνικές αξίες· κρατούσαν με περηφάνια τις εθνικές σημαίες με την τρύπα στη μέση (καταλαβαίνετε τι εννοώ; Τη σημαία χωρίς το Κομμουνιστικό έμβλημα, απλώς κομμένο έξω από τη σημαία), τραγουδούσαν με περηφάνια τον τωρινό εθνικό ύμνο, γονάτιζαν όλοι μαζί για να προσευχηθούν στην πλατεία.
Αλλά απλώς είχαν μπουχτίσει από εκείνη την αρρωστημένη «πατριωτική» προπαγάνδα. Απλώς επιθυμούσαν να είναι ελεύθεροι, να έχουν απλά δικαιώματα έκφρασης, το δικαίωμα να τρώνε όσο θέλουν, το δικαίωμα να έχουν ηλεκτρικό ρεύμα όλο το 24ωρο, να έχουν ζεστό νερό καθημερινά, να απαλλαγούν από την καθημερινή Μαρξιστική προπαγάνδα και ούτω καθεξής. Περί αυτού επρόκειτο, βασικά.
Για όνομα του Θεού, ήταν αγώνας ακόμα και το να βρεις χαρτί υγείας μερικές φορές. Και ως ένα είδος εκδίκησης, κάποιοι χρησιμοποιούσαν την επίσημη εφημερίδα του κομμουνιστικού κόμματος όταν πήγαιναν στην τουαλέτα ήταν μια τρομερή πραγματικότητα για χρόνια.
Θεωρείτε την εξέγερση της Τιμισοάρα πρωτίστως ως μια αντικομμουνιστική εξέγερση, μια εθνική αφύπνιση ή μια κοινωνική διαμαρτυρία;
Ένας συνδυασμός και των τριών πραγμάτων. Προσωπικά, αρχικά το βλέπω ως μια αντικομμουνιστική εξέγερση. Και συγκεκριμένα μια εξέγερση ενάντια στον Τσαουσέσκου. Υπάρχουν κάποιες λεπτές πτυχές εδώ.
Βλέπετε, στην Τιμισοάρα υπήρχε τόσο αντικομμουνιστική εξέγερση όσο και εξέγερση κατά του Τσαουσέσκου. Ένα απόλυτο μίσος και προς τα δύο. Στο Βουκουρέστι, από τις 21 Δεκεμβρίου και μετά, έχω την αίσθηση ότι ήταν περισσότερο μια εξέγερση κατά του Τσαουσέσκου. Δεν θεωρώ την Επανάσταση ως μια πλήρη εθνική αφύπνιση, εκτός από εκείνους που πραγματικά κινητοποιήθηκαν και βγήκαν στις διαδηλώσεις.
Η πλειοψηφία έμεινε πίσω από τις κουρτίνες με τα αυτιά κολλημένα στα ραδιόφωνα. Επιπλέον, μετά την πτώση του καθεστώτος Τσαουσέσκου, η πλειοψηφία αποδέχτηκε τη νέα εγκατεστημένη εξουσία, που στην ουσία ήταν τα ίδια μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος που ήθελαν να ξεφορτωθούν τον Τσαουσέσκου και να κλέψουν την Επανάσταση.
Μετά τις 22 Δεκεμβρίου, η Επανάσταση κλάπηκε δόλια
και τα ιδανικά της διαστρεβλώθηκαν από τη νέα «δημοκρατική» εξουσία. Ναι,
επίσης ήταν μια κοινωνική εξέγερση, καθώς η έλλειψη βασικών αγαθών ήταν μια καθημερινή
ρουτίνα.
Πώς αξιολογείτε σήμερα τις ενέργειες του Ρουμανικού στρατού
και των δυνάμεων ασφαλείας κατά τη διάρκεια εκείνων των ημερών;
Κατά τη γνώμη σας, έχουν εκπληρωθεί οι στόχοι και τα ιδανικά της εξέγερσης του 1989 στη σύγχρονη Ρουμανία;
Ο Στρατός και η Σεκουριτάτε χρησιμοποιήθηκαν από το καθεστώς Τσαουσέσκου εναντίον των διαδηλωτών. Τα μέλη της Σεκουριτάτε χρησιμοποιήθηκαν ακόμη και μετά τις 22 Δεκεμβρίου, όταν ο Τσαουσέσκου είχε πλέον εκδιωχθεί. Εν τω μεταξύ, ο Στρατός αδελφοποιήθηκε με τον Λαό. Υπήρξαν μάλιστα και κάποια «ακούσια» περιστατικά μεταξύ στρατού και οπλοφόρων της Σεκουριτάτε. η νέα, δημοκρατική μέσα σε μια νύχτα, πρώην κομμουνιστική διοίκηση είχε ξεκινήσει το έργο της.
Τα «ιδανικά» εν μέρει εκπληρώθηκαν ελεύθερες εκλογές, πολυκομματισμός, το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης αλλά όπως δήλωσα προηγουμένως, η νέα «δημοκρατία» οικοδομήθηκε από τα ίδια μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος (καθεστώς Ιόν Ιλιέσκου), οι μεγάλες επιχειρηματικές συμφωνίες έγιναν από πρώην μέλη της Σεκουριτάτε, οι πρώτες ελεύθερες εκλογές μετά τον Δεκέμβριο του 1989 ήταν ένα τσίρκο.
Ο «κόκκινος ιστός» δεν έσπασε ποτέ. Και οι συνέπειες γίνονται αισθητές μέχρι σήμερα η Ρουμανία εξακολουθεί να αγωνίζεται κοινωνικά και οικονομικά.
Γιατί πιστεύετε ότι η Τιμισοάρα κατέχει μια τόσο ισχυρή συμβολική θέση στην εθνική μνήμη της Ρουμανίας;
Η Τιμισοάρα ήταν ένα παράδειγμα του πώς διαφορετικές εθνότητες μπορούν να ζουν ειρηνικά μαζί. Μέχρι τη Σοβιετική κατοχή της Ρουμανίας κατά τη διάρκεια και μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, η Τιμισοάρα είχε τρεις μεγάλες εθνότητες: Γερμανούς, Ούγγρους και Ρουμάνους (όχι απαραίτητα με αυτή τη σειρά). Επίσης, υπήρχαν και άλλοι, όπως Σέρβοι, Εβραίοι, Τσεχοσλοβάκοι, Κροάτες, Βούλγαροι, Τσιγγάνοι. Το 1989 οι Ρουμάνοι αποτελούσαν την πλειοψηφία, αλλά φυσικά υπήρχαν και άλλες εθνότητες (οι σημαντικότερες ήταν οι Ούγγροι, οι Γερμανοί και οι Σέρβοι).
Επιστρέφοντας στην Επανάσταση του Δεκεμβρίου του 1989 η σπίθα θεωρείται ότι ήταν μια μικρή διαμαρτυρία Λουθηρανών χριστιανών ενάντια στη μετακίνηση του ιερέα τους (Ουγγρικής εθνικότητας) από τις Κομμουνιστικές αρχές, στις 15 Δεκεμβρίου 1989. Μόλις μία ημέρα πριν όλα γίνουν ανεξέλεγκτα.
Έτσι, από τις 16 Δεκεμβρίου, ανεξάρτητα από την εθνικότητα ή τη θρησκεία, είχαν έναν στόχο: να επαναστατήσουν ενάντια στον Τσαουσέσκου και τον Κομμουνισμό. Νομίζω ότι κάποιος που ζει οπουδήποτε αλλού εκτός από την Τιμισοάρα θα έπρεπε να απαντήσει σε αυτό, γιατί εγώ μπορεί να είμαι λιγότερο αντικειμενικός.
Εμείς, οι άνθρωποι της Τιμισοάρα, έχουμε ένα ρητό: «Η Τιμισοάρα
είναι η πιο όμορφη λέξη στη Ρουμανική γλώσσα». Όπως το αντιλαμβάνομαι, πολλοί
άνθρωποι εκτός Τιμισοάρα τρέφουν βαθύ σεβασμό για την πόλη μου, για τη σημασία
της και για τα ιστορικά της ορόσημα.
Ακόμη και οι άνθρωποι από το Βουκουρέστι ή άλλες μεγάλες πόλεις δείχνουν πάντα τον σεβασμό τους, και σε πολλούς από αυτούς αρέσει ο τρόπος ζωής της Τιμισοάρα. Όποιος νοιάζεται για τα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 1989 γνωρίζει ότι η Τιμισοάρα, για κάποιες μέρες, ήταν μόνη της εναντίον όλων τότε, τον Δεκέμβριο του 1989.
Μιλώντας για τον αντικομμουνισμό, οι φοιτητές της Τιμισοάρα είχαν πραγματοποιήσει μια μαζική διαμαρτυρία πίσω στον Οκτώβριο του 1956, ως απόηχο της εξέγερσης της Βουδαπέστης, αλλά τότε οι διαδηλωτές της Τιμισοάρα δεν κατάφεραν να «αφυπνίσουν» περισσότερο κόσμο (δυστυχώς κανείς δεν τιμά τη μνήμη εκείνων των γεγονότων) έτσι οι Κομμουνιστικές αρχές κατέστειλαν τη φοιτητική εξέγερση.
Πως βλέπετε τον ρόλο των εθνικών και θρησκευτικών μειονοτήτων (όπως οι Ούγγροι και οι Προτεστάντες) στο ξέσπασμα και την εξέλιξη της εξέγερσης;
Υπάρχουν πτυχές των γεγονότων του 1989 που πιστεύετε ότι έχουν παρερμηνευθεί, υποβαθμιστεί ή σκοπίμως αποσιωπηθεί στον δημόσιο λόγο;
Φυσικά. Όπως σε κάθε γεγονός αυτού του είδους στην ιστορία, υπάρχουν πτυχές που θα παραμείνουν στο σκοτάδι για τους απλούς ανθρώπους, ίσως ακόμη και για τα περισσότερα μέλη της πολιτικής διοίκησης. Δεν θέλω να κάνω εικασίες, αλλά θα ήταν μια σπουδαία έρευνα αν κάποιος ήθελε να ξεσκεπάσει όλα τα βρώμικα πράγματα που έγιναν πίσω από τις κουρτίνες, ενώ άνθρωποι πέθαιναν στην Τιμισοάρα και στο Βουκουρέστι. Το πως η Επανάσταση κλάπηκε από αυτά τα Κομμουνιστικά καθάρματα.
Ναι, θα το ξαναπώ: το «νέο» καθεστώς ήταν τόσο παλιό όσο και το καθεστώς του Τσαουσέσκου! Κάθε πτυχή της κοινωνικής, πολιτικής, οικονομικής, δικαστικής και δημοσιογραφικής ζωής της Ρουμανίας ήταν μολυσμένη από σκληροπυρηνικά πρώην μέλη του Κομμουνιστικού κόμματος ή από αχόρταγα μέλη της Σεκουριτάτε. Και σήμερα όλοι είναι μια χαρά με αυτό. Ακόμη και η ταχεία εκτέλεση του ζεύγους Τσαουσέσκου έχει εγείρει ορισμένα σοβαρά ερωτήματα.
Ποια μαθήματα πρέπει να αντλήσουν οι νεότερες γενιές των Ρουμάνων από τα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 1989;
Να διαβάσουν για τα γεγονότα που συνέβησαν κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας και της νιότης των γονιών τους. Φυσικά, η άγνοια και η επιπολαιότητα βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα ανάμεσα στους νέους και όχι μόνο (έχουμε ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού που νιώθει νοσταλγία για τον «τσαουσεσκισμό», ακόμα και άνθρωποι που γεννήθηκαν μετά το 1989, αν μπορείτε να το πιστέψετε αυτό).
Αλλά μιλώντας για τους φυσιολογικούς και αφυπνισμένους ανθρώπους, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η ελευθερία δεν είναι δεδομένη, όπως η «δημοκρατική» διοίκηση θέλει να μας κάνει να πιστεύουμε (φυσικά, η εποχή πριν από το 1989 ήταν αναμφίβολα χειρότερη).
Θα πρέπει να πολεμάμε για την ελευθερία με κάθε μέσο αν είναι απαραίτητο, και πρέπει να αμφισβητούμε όλες τις προθέσεις και τις ιδέες που προέρχονται από τις αγαπημένες μας μαριονέτες, συγγνώμη, κυβερνήσεις ήθελα να πω.
Κοιτάζοντας πίσω, περισσότερο από τρεις δεκαετίες μετά, υπάρχει κάτι που πιστεύετε ότι θα έπρεπε να είχε εξελιχθεί διαφορετικά κατά τη διάρκεια ή μετά την πτώση του Κομμουνιστικού καθεστώτος;
Στην πραγματικότητα, αρχίζω να ανησυχώ ότι η ελευθερία του
λόγου αρχίζει να περιορίζεται ξανά, παρόλο που είμαστε μέλη Ε.Ε. Πραγματικά,
μετά το 1989, στη Ρουμανία μπορούσες να πεις τα πάντα. Πραγματικά, οτιδήποτε!
Κανέναν δεν τον ένοιαζε. Στον απλό,
καθημερινό μας κόσμο, υπήρχε μια άγρια ελευθερία λόγου. Αλλά βήμα-βήμα, αφότου
μπήκαμε στον «πολιτισμένο κόσμο», δεν μπορούσες να πεις αυτό ή εκείνο, ή να
γελάσεις ή να ειρωνευτείς κάποιον ή κάτι που δεν σου άρεσε ή που απλώς ήθελες
να το κοροϊδέψεις. Καταλαβαίνεις τι εννοώ.
Οι συμπεριφορές της πολιτικής ορθότητας ήρθαν κι εδώ. Επιπλέον, θα δεχτείς δριμεία κριτική αν τολμήσεις να αμφισβητήσεις ή Θεός φυλάξοι, να εναντιωθείς στα επίσημα δόγματα του καθεστώτος ή στις πολιτικές της ΕΕ. Ή αν εκφράσεις κάποια στοιχεία σχετικά με τον μύθο ή την παράνομη μετανάστευση, ή τις παρεκτροπές της γνωστής κοινότητας ή την προφανή αξία της ευρωπαϊκής φυλής. Αυτό μπορεί να σε στείλει στη φυλακή. Οπότε, μιλώντας για όλα αυτά μου θυμίζει το Κομμουνιστικό καθεστώς.
Είναι η ελευθερία του λόγου μη ελεύθερη; Φυσικά, το νέο παράδειγμα έφερε «ευημερία», μια πραγματική ελευθερία μετακίνησης. Θα ήταν παράλογο για οποιονδήποτε να μην το αναγνωρίσει αυτό. Η ιδέα είναι ότι οτιδήποτε είναι καλύτερο από το Κομμουνιστικό καθεστώς. Και γι' αυτό κάθε περιορισμός των λέξεων θα έπρεπε να είναι ένα προειδοποιητικό σημάδι. Αν τώρα επικρίνομαι επειδή ειρωνεύομαι ή εναντιώνομαι σε κάποιον ή κάτι που δεν μου αρέσει, τι θα συμβεί σε 3 χρόνια από τώρα;
Δεν θέλω να πιστεύω ότι θα είμαστε τόσο ηλίθιοι ώστε να παραδώσουμε πίσω, κομμάτι-κομμάτι, την ελευθερία. Την ελευθερία που κερδήθηκε με αίμα και θάνατο τον Δεκέμβριο του 1989.
Προτείνετε μας μερικά καλά αντικομμουνιστικά Ρουμανικά τραγούδια για εμάς τα «ξαδέρφια» και τους Ρουμάνους που ζουν στην Ελλάδα και διαθέτουν εθνικιστικά αντανακλαστικά.
Καταρχάς, οφείλω να κάνω μια μικρή διόρθωση. Εσείς οι Έλληνες δεν είστε ξαδέρφια, είστε αδέρφια. Όπως θα έπρεπε να είναι όλα τα ευρωπαϊκά έθνη της Ευρώπης ή της Αμερικής. Αλλά, φυσικά, η πολιτισμική και συμπεριφορική εγγύτητα υπερισχύει κατά κάποιον τρόπο, οπότε θα μπορούσαμε να πούμε ότι είστε πιο κοντινά αδέρφια από άλλους.
Σχετικά με τη μουσική, μπορείτε να ακούσετε αυτά τα τραγούδια (σας έδωσα τη λίστα με τα τραγούδια όταν ήσασταν στην Τιμισοάρα), ενώ επίσης, πηγαίνοντας πίσω στον χρόνο, υπάρχουν κάποια χορωδιακά τραγούδια της «Σιδηράς Φρουράς» ή τραγούδια που σχετίζονται με τον Κοντρεάνου και τους συντρόφους του.
Είναι αλήθεια ότι ο Τσαουσέσκου αναγνώρισε επίσημα την ελληνική εθνική μειονότητα στη Ρουμανία, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα τη λειτουργία ελληνικών πολιτιστικών συλλόγων, την έκδοση περιοδικών στην ελληνική γλώσσα και τη διατήρηση περιορισμένων μορφών εκπαίδευσης, ελληνικές σχολές, αλλά και μαθήματα ελληνικής γλώσσας;
Γενικά, απ' όσο γνωρίζω, το ελληνικό κράτος
διατηρούσε μέσω της ελληνικής χούντας πολύ καλές διπλωματικές σχέσεις με τη
Ρουμανία του Τσαουσέσκου. Γι' αυτό πιστεύεται ότι ο Τσαουσέσκου ήταν σχετικά
ανεκτικός απέναντι μας.
Γνωρίζω την ερμηνεία ότι ήθελε να παρουσιάσει τη Ρουμανία ως μια πιο ελεύθερη και ανεξάρτητη χώρα σε σύγκριση με τη Σοβιετική Ένωση. Θα ήθελα να μάθω την άποψη σας επ' αυτού.
Δεν υπήρξαν εθνικές διώξεις εναντίον κανενός κατά τη διάρκεια του καθεστώτος του Τσαουσέσκου, εξ όσων γνωρίζω. Υποφέραμε από το κρύο εξίσου.
Δεν ξέρω πώς το καθεστώς αντιμετώπισε τους Έλληνες, αλλά φαντάζομαι ότι δεν υπήρξε τίποτα κακό. Στην Τιμισοάρα, για παράδειγμα, υπήρχαν λύκεια στη Γερμανική, τη Σερβική και την Ουγγρική γλώσσα. Οπότε υποθέτω ότι οι εθνικές μειονότητες είχαν αρκετά δικαιώματα και κανείς δεν διώχθηκε για την εθνική του καταγωγή.
