Όταν ο Bobby Sands ξεκίνησε την απεργία πείνας στη
φυλακή Maze, στο Long Kesh, την 1η Μαρτίου 1981, η ιστορία του πέρασε γρήγορα
τα σύνορα της Βόρειας Ιρλανδίας. Μαχητής του IRA, Ρεπουμπλικανός κρατούμενος, στη συνέχεια εξελέγη στις 9 Απριλίου 1981 στο Βρετανικό Κοινοβούλιο στις
εκλογικές περιφέρειες Fermanagh και South Tyrone, ο Σαντς πέθανε στις 5 Μαΐου
μετά από 66 ημέρες νηστείας.
Η διαμαρτυρία απαιτούσε αναγνώριση της πολιτικής θέσης
για τους Ρεπουμπλικανούς κρατούμενους, που ανακλήθηκε από τη βρετανική κυβέρνηση
το 1976. Στην Ιταλία, ο θάνατος του κινητοποίησε
κυρίως στελέχη της εξωκοινοβουλευτικής, αριστεράς: στο Μιλάνο, ήδη στις 3 Μαΐου 1981, πραγματοποιήθηκε διαδήλωση
μπροστά από το Βρετανικό Προξενείο, με ομιλίες πολιτικών εκπροσώπων όπως ο
Μάριο Καπανά.
Σχεδόν αμέσως όμως η φιγούρα του Sands άρχισε να μιλάει
και σε ένα κομμάτι του ιταλικού νεοφασισμού, που διάβαζε σε αυτόν τον μύθο του
πολεμιστή κρατούμενου, του σώματος που μετατράπηκε σε πολιτικό όπλο, του
μαρτυρίου ως μια απόλυτη μαρτυρία.
Στο νεοφασιστικό MSI η υποδοχή του Sands ήταν πιο
διφορούμενη και λιγότερο έντονη από ότι θα εμφανιζόταν αργότερα στη μνήμη των
νέων. Το κόμμα του Giorgio Almirante, που εμπλέκεται μεταξύ δεκαετίας του ‘70
και του ‘80 σε μια δύσκολη στρατηγική θεσμικής αξιοπιστίας, δεν μπορούσε να
ταυτιστεί ανοιχτά με τον IRA ούτε με έναν δημοκρατικό και σοσιαλιστικό ένοπλο
αγώνα.
Ωστόσο, μέσα και γύρω από το MSI υπήρχε ένα ισχυρό
κινηματικό, νεανικό και εθνικόεπαναστατικό στοιχείο, συνδεδεμένο με το «Μέτωπο
Νεολαίας». Ο «Μαύρος Γκράμσι» Pino Rauti, ιδρυτής του ένοπλου Ordine Nuovo και
στη συνέχεια ηγέτης της «αριστερής» Φασιστικής τάσης που αντιπροσώπευε εκείνη την «αριστερή» κίνηση
στην κοινωνικοποίηση, τον αντικαπιταλισμό, τον τον τρίτο κόσμο και τους
αντιιμπεριαλιστικούς αγώνες που επανερμηνεύονται σε ένα νεοφασιστικό πλαίσιο.
Το «Μέτωπο Νεολαίας» ήταν επίσημα η έκφραση της πολιτικής νέων του MSI,
υπεύθυνο για την εκπαίδευση των νέων σύμφωνα με τα κομματικά ιδανικά, αλλά ήταν
επίσης ένα σχετικά αυτόνομο «εργαστήριο ιδεών», πιο επιρρεπές στους μύθους της
ευρωπαϊκής εξέγερσης, της οργανικής κοινότητας, του αντιαμερικανισμού και του
αντιβρετανισμού.
Κυρίως σε αυτή την ιδεολογική περιοχή, περισσότερο από ότι
στην επίσημη γραμμή, ο Sands έγινε είδωλο. Η δεξιά εφημερίδα Centolo d’Italia,
ήδη όργανο του MSI από το 1963 και στη συνέχεια της «Εθνικής Συμμαχίας»,
αναγνώρισε αναδρομικά ότι ο Sands επιβάλλεται στη φαντασία της δεξιάς των νέων «Μισίνι»
ως «εθνικόεπαναστάτης αγωνιστής», ικανός να προσφέρει «ήθος και αισθητική».
Ο ίδιος τίτλος θυμίζει το 2011 ότι, τριάντα χρόνια μετά τον θάνατο του, οι
τοίχοι πολλών ιταλικών πόλεων καλύφθηκαν με αφίσες από τη
νεοφασιστική σκηνή μέχρι την άκρα αριστερά.
Στη νεοφασιστική και πρώην κόκκινη Missina η «αίρεση»
συνεχίστηκε επίσης μέσω μαχητικών εκδοτικών οίκων: το 1991 ο Fabio Granata
έφερε στην Ιταλία Το Κοιμωμένο Ρόδο, ένα βιβλίο ποιημάτων του BobbySands
που εκδόθηκε από τον Pietrangelo Buttafuoco,και τη φατρία του Paolo Signorelli,
ιστορική προσωπικότητα της ριζοσπαστικής «δεξιάς».
Το μανιφέστο του Χρυσού
Σταυρού που έστειλε ο Ιωάννης Παύλος Β ́ στο Σαντς για να τον πείσει να σπάσει τη
νηστεία του διαβάστηκε σε αυτό το περιβάλλον ως μια ιπποτική, χριστιανική και
πολεμική χειρονομία. Ο θάνατος του έγινε τόσο μια ιστορία πίστης, θυσίας ,
περισσότερο από ένα εσωτερικό επεισόδιο στο ιστορία του Ιρλανδικού
Σοσιαλιστικού Ρεπουμπλικανισμού.
Το παράδοξο βρίσκεται ακριβώς εδώ. Η εξωκοινοβουλευτική
«δεξιά» και ένα μέρος του νεοφασιστικού γαλαξία αγάπησαν τον Sands για αυτό που
μπορούσε να προβάλλει: το καταπιεσμένο έθνος, την φυλακή, τον ασκητικό ηρωισμό,
την πρόκληση για την βρετανική αυτοκρατορία, ο κελτικός συμβολισμός, η απόρριψη
του αστικού και φιλελεύθερου κόσμου.
Αλλά συχνά αφαιρούσαν αυτό που ήταν
πολιτικά ο Σαντς: ένας Ιρλανδός Ρεπουμπλικανός μαχητής, συνδεδεμένος με τον
IRA, ο οποίος στο ημερολόγιο του θυμήθηκε τη Δημοκρατία του 1916 και την
απελευθέρωση του ιρλανδικού λαού, μέσα σε έναν μη φασιστικό αλλά Ρεπουμπλικανικό,
αντιαποικιακό ένοπλο αγώνα.
Η Διακήρυξη του 1916 τόνιζε την θρησκευτική και
πολιτική ελευθερία, τα ίσα δικαιώματα και τις ίσες ευκαιρίες για όλους τους
πολίτες, αναλαμβάνοντας να μεταχειρίζονται «όλα τα παιδιά του έθνους» ισότιμα.
Για το λόγο αυτό η εκμετάλλευση του Bobby Sands από τους Ιταλούς κλασικούς ακροδεξιούς
αποκαλύπτει μια προφανή ιδεολογική σύγχυση: επαίνεσαν τον μάρτυρα και τον
αγωνιστή, αλλά είχαν την τάση να «ξεχάσουν» ότι ο μάρτυρας αυτός αγωνιζόταν για
μια ενωμένη Ιρλανδία στο ισότιμο, Ρεπουμπλικανικό και σοσιαλιστικό πνεύμα του
του 1916.
«Ποια είναι τα κράτη που έχουν σχηματίσει ένα μπλοκ
στην Κόκκινη Πλατεία κάτω από τα τείχη του Κρεμλίνου;
Ας τους κοιτάξουμε
κατάματα, τώρα που το Σύμφωνο του Χάλυβα έχει κάνει τη διεθνή πολιτική
ατμόσφαιρα σαφή και διαφανή.
Είναι όλοι εκείνοι, που υπό το πρόσχημα της
ουδετερότητας, έχουν με κάθε μέσο, για περισσότερα από δύο χρόνια ευνοήσει μέσω
της επιθυμητής κατάκτησης της Ισπανίας, την είσοδο του Μπολσεβικισμού στην
Ευρώπη της Μεσογείου.
Πάνω απ 'όλα, είναι εκείνοι που έχουν δει και τώρα
βλέπουν, ακόμη πιο καθαρά, στο δόγμα της Φασιστικής Επανάστασης, όχι μια
αντίδραση, αλλά τη θετική αρχή της πραγματοποίησης αυτής της κοινωνικής
δικαιοσύνης που φοβούνται τρομερά».
Στις 21 Μαΐου, πριν από εκατόν είκοσι ένα χρόνια,
γεννήθηκε στη Φλωρεντία ο Roberto Ricci, πιο γνωστός απλώς ως Berto.
Με διπλό πτυχίο στη φυσική και τα μαθηματικά,
δεν ήταν ο τυπικός ακαδημαϊκός δογματιστής, αλλά ένας άνθρωπος με πνεύμα
στραμμένο στον κόσμο της δράσης.
Διαμορφωμένος ανάμεσα στις επιρροές της
νεανικής αναρχίας και της αντιαστικής αδιαλλαξίας, προσέγγισε τον φασισμό όχι
ως ενα ασφαλές καταφύγιο, αλλά ως ένα διαρκές πεδίο μάχης.
Πράγματι, από τα
οδοφράγματα των εντυπων Il Selvaggio και L'Universale, έγινε ένας από τους πιο αιρετικούς και
πρωτοποριακούς συγγραφείς της εποχής.
Ο Berto ήταν ένας από εκείνους
τους νέους άνδρες, που προσέγγισαν τον φασισμό από τα αριστερά.
Ένας από
εκείνους που έχοντας ίσως εσωτερικεύσει αυτή την κοσμοθεωρία περισσότερο από
οποιονδήποτε άλλον, ήταν ο πιο αδιάλλακτος και επικριτικός απέναντι στη μερική
μόνο εφαρμογή της.
Ήταν εν
ολίγοις, ένας από εκείνους τους νέους άνδρες, που αδιάφοροι για το προσωπικό
τους όφελος, δεν είχαν κανέναν ενδοιασμό να επικρίνουν ανοιχτά ορισμένες
αποφάσεις του καθεστώτος ή να παρακολουθούν με ενδιαφέρον άλλες επαναστάσεις,
όπως αυτή που βρισκόταν σε εξέλιξη στη Μπολσεβίκικη Ρωσία.
Θεωρούσε τον
αγγλοαμερικανικό υλισμό του Σικάγο ως την αληθινή «Αντι-Ρώμη», την πρωτεύουσα μιας
ανθρωπότητας που υποβαθμίστηκε σε «προηγμένα θηρία».
Σε έναν κόσμο
που έτρεχε προς την κατανάλωση, την εξόντωση της τεχνολογίας και την αποξένωση
του ανθρώπου από το επάγγελμά του και την κοινότητα του, ο Berto ζητούσε την επιστροφή στον
«πρωτόγονο και άκρως πολιτισμένο» άνθρωπο, δεμένο στη γη, στην εργασία και στο
καθήκον. Αλλά στο όραμά του, ο φασισμός δεν ήταν απλώς ένας αντιδραστικός
φύλακας μιας κουρασμένης Δύσης, αλλά μάλλον μια «μεσογειακή αρχή», ενας
καινοτόμος, πρωτότυπος, προγενέστερος και ανώτερος από τον ίδιο τον
Χριστιανισμό, μια «έντονα παγανιστική» παράδοση ικανή να μιλήσει με
οικουμενικους όρους, ένα «πολιτικό απόλυτο που έπρεπε να υλοποιηθεί εντός της
Αυτοκρατορίας».
Το όραμα του ήταν
περιεκτικό, σχεδόν μυστικιστικό. Τα ενδιαφέροντά του κυμαίνονταν από την
πολιτική υψηλού επιπέδου, έως τη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς.
Με την πένα
του και πάνω απ' όλα, με το παράδειγμά του, δεν παρέλειψε ποτέ να επιπλήττει
εκείνους τους «Άγγλους εκ των έσω» που, παρά το γεγονός ότι φορούσαν το μελανό
πουκάμισο, διατηρούσαν ακόμα αυτή την αστική, εμπορική νοοτροπία».
Άλλωστε, στο
όραμά του, η πολιτική ήταν πρώτα και κύρια, η εκπαιδευτική και ηθική αποστολή
του ανθρώπου.
Όταν ο πόλεμος
χτύπησε την πόρτα, αρνήθηκε το άνετο καταφύγιο που του προσφέρθηκε πίσω από τα
γραφεία εφημερίδων και έφυγε ως εθελοντής, επιλέγοντας τις φωτιές της ερήμου.
Στις 2 Φεβρουαρίου 1941, στην άμμο του Bir Gandula, στη Λιβύη, καταρρίφθηκε από
ένα βρετανικό αεροπλάνο, αφήνοντας τους δύο γιους του με την υπερηφάνεια ενός
πατέρα που ήθελε να τους δώσει έναν «κόσμο με λιγότερους κλέφτες».
Σε εκείνους
που ομολόγησαν την σταδιακή απογοήτευση τους για τον Φασισμό, απάντησε με την
υπερηφάνεια του προκαθορισμένου:
«Στη ζωή, μπορείς να σταματήσεις να πιστεύεις
μία φορά. Το έχω ήδη κάνει αποκηρύσσοντας την αναρχία. Δεν μπορώ να το
ξανακάνω: θα γινόταν επάγγελμα».
Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν τον χρόνο τους ως απλοί
θεατές γεγονότων, και υπάρχουν άνθρωποι που, από την άλλη πλευρά, φαίνονται
γεννημένοι για να καούν στην ιστορία, καταναλώνοντας τον εαυτό τους εξ
ολοκλήρου στη φωτιά των ιδεών, επαναστάσεων και τραγωδιών του αιώνα τους.
Ο Nicola Bombacci ανήκε σε αυτή τη δεύτερη γενιά.
Η ζωή του δεν ήταν μέτρια. Αυτό δεν ήταν προφύλαξη. Δεν
ήταν οπορτουνισμός.
Είναι μια μάχη. Όλα έχουν να κάνουν με την πίστη. Ήταν
μια επανάσταση.
Γεννημένος στην φλεγόμενη και ανήσυχη Ρομάνια του
τέλους του δέκατου όγδοου αιώνα, σε εκείνη την άγρια χώρα όπου ο σοσιαλισμός
αναμειγμένος με το λαϊκό αίσθημα, την εξέγερση των αγροτών και το εθνικό πάθος,
ο Bombacci μεγάλωσε στην Ιταλία όταν με υπήρχε πολιτική ενότητα
αλλά ήταν ήδη βαθιά διχασμένη από τις κοινωνικές ανισότητες, τη δυστυχία του
αγροτικού προλεταριάτου και η αλαζονεία της φιλελεύθερης αστικής τάξης.
Ήταν δάσκαλος δημοτικού.
Αλλά πριν γίνει ήταν άνθρωπος του λαού.
Στις πλατείες, στις αίθουσες εργασίας, στα σοσιαλιστικά
τμήματα, μεταξύ εργατών και αγροτών, είδε το αυθεντικό πρόσωπο του ιταλικού
κοινωνικού ζητήματος.
Και συμπεριλαμβάνοντας ότι ο κοινοβουλευτικός
φιλελευθερισμός δεν θα πληρώσει ποτέ την εργασία.
Το Φιλελεύθερο Κράτος του εμφανίστηκε ως το βασίλειο
των άχρηστων λέξεων, των βουλευτικών συμβιβασμών, της οικονομικής κυριαρχίας
που ασκείται από τα οικονομικά συμφέροντα και τη βιομηχανική μεσαία τάξη.
Από εδώ προέκυψε η συμμετοχή του στον επαναστατικό Σοσιαλισμό.
Ο Bombacci δεν ανήκε στη λίστα των ψυχρών θεωρητικών
και των συνετών αριθμομηχανών.
Ήταν ένας άνθρωπος με απόλυτο πολιτικό πάθος.
Πίστευε στην επανάσταση ως ηθικό γεγονός πριν να είναι
φθηνή.
Πίστευε στην ανάγκη να πέσει η κυριαρχία της
πλουτοκρατίας.
Πίστευε ότι η δουλειά πρέπει να γίνει η βάση της νέας
τάξης πραγμάτων.
Οι τρελοί εργάτες τον άκουγαν σαν δικό τους.
Ο λόγος του ήταν απλός, φλογερός, άμεσος.
Όχι ο ακαδημαϊκός λόγος των «επαγγελματιών» της
πολιτικής, αλλά ο ζωντανός από τους λαϊκούς ταραχοποιούς που μιλούσε στις μάζες
καθώς μιλάς στους αδελφούς που αγωνίζονται.
Στο Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα έγινε γρήγορα ένας από
τους βασικούς εκπροσώπους του επαναστατικού μαξιμαλισμού.
Σαν σεισμός πέρασε όλη την Ευρώπη ο απόηχος του Οκτωβρίου.
Ο Bombacci κοίταξε προς τη σοβιετική Ρωσία με σχεδόν
θρησκευτικό ενθουσιασμό.
Ο Λένιν του εμφανίστηκε ως ο άνθρωπος που προοριζόταν
να «σπάσει» για τα καλά την παλιά αστική τάξη.
Και μαζί με τους κομμουνιστές επαναστάτες συμμετείχε
στην ίδρυση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ιταλίας το 1921.
Αλλά ακόμα και τότε, στην ψυχή του Bombacci, έζησε κάτι
διαφορετικό από τον απλό μαρξιστικό διεθνισμό.
Παρέμεινε βαθιά συνδεδεμένος με την ιδέα του Έθνους.
Στη λαϊκή διάσταση της Πατρίδας.
Στην πεποίθηση ότι η επανάσταση πρέπει να ενσαρκωθεί
στη συγκεκριμένη ιστορία των λαών.
Εδώ είναι ένας από τους πιο δραματικούς και
αποφασιστικούς κόμβους της ύπαρξής του.
Καθώς ο ευρωπαϊκός κομμουνισμός κινούταν προς τη
γραφειοκρατία και τον σοβιετικό συγκεντρωτισμό, ο Bombacci άρχισε σιγά να
αντιλαμβάνεται την κρίση της διεθνούς επανάστασης.
Η Ρωσία που ονειρευόταν να γίνει πατρίδα της εργασίας
του φαινόταν όλο και περισσότερο να κυριαρχείται από μηχανισμούς, κομματικές
πειθαρχίες, γραφειοκρατικές ολιγαρχίες.
Ο κομμουνισμός κινδύνεψε να μετατραπεί σε μια νέα
δύναμη μακριά από τον Λαό.
Και αυτός, ένα επαναστατικό και ακανόνιστο πνεύμα, δεν
μπορούσε να το δεχτεί.
Εν τω μεταξύ στην Ιταλία επιβεβαίωναν τον φασισμό.
Πολλοί βλέπουν μόνο τη σύγκρουση.
Αντ' αυτού, ο Bombacci προσπάθησε να συλλάβει την
υπόγεια συνέχεια.
Αισθάνθηκε ότι ο φασισμός της εργατίστικης προέλευσής
του περιείχε μια επαναστατική, αντιαστική, κοινωνική ψυχή.
Όχι συντηρητικός φασισμός των οικονομικών συμφερόντων.
Όχι ο γραφειοκρατικός φασισμός των οπορτουνιστών.
Μιλούσε όμως για δουλειά, συμμετοχή, υπέρβαση του ταξικού
αγώνα, υπέρ της εθνικής κοινότητας.
Τότε έγινε τραγική η σιλουέτα της.
Οι κομμουνιστές τον θεωρούσαν προδότη.
Οι φασίστες πάντα τον κοιτούσαν με υποψίες.
Οι άνθρωποι της μεσαίας τάξης δεν θα τον καταλάβουν
ποτέ.
Ο Bombacci έμεινε μόνος. Μόνο με τη δική του ιδέα περί
επανάστασης.
Ωστόσο συνέχισε να πιστεύει ότι ο 19ος αιώνας
υποτίθεται ότι θα δημιουργούσε μια νέα σύνθεση: όχι ατομικιστικό
φιλελευθερισμό, όχι οικονομικός καπιταλισμός, όχι σοβιετικός γραφειοκρατικός
υλισμός, αλλά μια εθνική κοινωνική επανάσταση.
Σε αυτό το όραμα βρήκε τη σχέση με τον Μουσολίνι.
Οι δύο άνδρες ήρθαν από την ίδια σοσιαλιστική Ρομάνια.
Είχαν περάσει τις ίδιες συγκρούσεις. Τα ίδια πάθη. Οι
ίδιες ιδεολογικές καταιγίδες.
Και ο Bombacci είδε στην τελική φάση του φασισμού την
ακραία πιθανότητα να συνειδητοποιήσει ότι η εργατική επανάσταση τον κυνηγούσε
όλη του τη ζωή.
Ήταν η εποχή της Ιταλικής Κοινωνικής Δημοκρατίας.
Η Ιταλία ήταν χάλια. Οι πόλεις καίγονταν. Όλη η Ευρώπη
κατέρρευσε στον πόλεμο.
Αλλά μέσα σε αυτή την τραγωδία ο Bombacci πίστευε ότι η
κοινωνικοποίηση ήταν ακόμα δυνατή.
Η κοινωνικοποίηση!
Αυτή η λέξη έγινε το επίκεντρο της τελευταίας πολιτικής
του μάχης.
Δεν είναι μια απλή οικονομική φόρμουλα. Όχι
τεχνουργήματα προπαγάνδας.
Αλλά μια προσπάθεια να σπάσει η κυριαρχία του μεγάλου
κεφαλαίου.
Το εργοστάσιο επί το έργον. Η εταιρεία υποτάσσεται στο
Έθνος. Συμμετοχή των Εργαζομένων. Η κοινωνική λειτουργία της ιδιοκτησίας.
Ξεπερνώντας τον ανταγωνισμό μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας.
Ο Bombacci είδε σε όλα τη δυνατότητα ολοκλήρωσης της
ημιτελούς επανάστασης του 19ου αιώνα.
Πολλοί δεν θα ακολουθήσουν το παράδειγμά του. Πολλοί
τον θεωρούσαν «χαμένο» άνθρωπο.
Άλλοι κατάλαβαν ότι ο Bombacci αντιπροσώπευε την καθαρή
ουσία της φασιστικής επανάστασης που έβλεπε την τελευταία της πράξη.
Αλλά άντρες σαν τον Bombacci δεν ζουν με κριτήρια
επιφύλαξης.
Ζουν με απόλυτη πίστη στην πίστη τους.
Και έμεινε μέχρι το τέλος δίπλα στην Ιταλική Κοινωνική
Δημοκρατία.
Όχι για προσωπικό συμφέρον. Όχι για τον οπορτουνισμό.
Όχι από φόβο.
Μα γιατί ένιωσαν ότι εκεί, σε εκείνη την τελευταία
απελπισμένη ιστορική φλόγα, η πιθανότητα μιας ιταλικής κοινωνικής επανάστασης
εξακολουθούσε να επιβιώνει.
Το τέλος έφτασε στη λίμνη Κόμο, στην καταληκτική
τραγωδία του Απριλίου 1945.
Ο Bombacci συνελήφθη μαζί με τον Μουσολίνι.
Και δολοφονήθηκε μαζί με αυτόν από δειλούς.
Έτσι τελείωσε η ζωή ενός από τους πιο αμφιλεγόμενους,
δραματικούς και αξιόλογους άνδρες του 19ου αιώνα.
Σοσιαλιστής.
Κομμουνιστής φαιός …
Πρωτοποριακός.
Άνθρωπος της Κοινωνικοποίησης.
Αδύνατον να «κλειδωθεί» στις παραδοσιακές κατηγορίες
της πολιτικής.
Επειδή ο Bombacci δεν ανήκε πραγματικά ούτε στη δεξιά
ούτε στην αριστερά.
Ανήκε στην επαναστατική θρησκεία του αιώνα του.
Και μέχρι το τέλος έμεινε πιστός σε αυτή την ιδέα: ότι
η δουλειά πρέπει να υπερισχύει του χρήματος, ότι η πολιτική πρέπει να κυριαρχεί
στην οικονομία, ότι ο Λαός πρέπει να γίνει πρωταγωνιστής της ιστορίας.
Η παραβολή του εξακολουθεί να παραμένει μία από τις πιο
τραγικές και ισχυρές αναπαραστάσεις της ευρωπαϊκής κρίσης του φιλελευθερισμού
και της συχνά βίαιης και αντιφατικής αναζήτησης μιας νέας κοινωνικής τάξης στην
καρδιά του 19ου αιώνα.
Και ίσως εδώ αποκαλύπτεται η τύχη του Bombacci: όχι
αυτή του ηττημένου ανθρώπου, αλλά αυτή του ανθρώπου που καταναλώνεται εξ
ολοκλήρου από την ίδια του την πολιτική πίστη.
Το 1910 ο Luigi Fabbri και ο Armando Borghi απήγαγαν μια
αναρχική γυναίκα που είχε ντροπιάσει τον φίλο τους χωρίζοντάς τον. Μαζί την
ανάγκασαν σε γυναικολογική εξέταση ώστε ο γιατρός να δηλώσει δημόσια ότι ήταν
παραμορφωμένη και ανίκανη για σεξ.
Οι τρεις αυτοί "δράστες" ήταν ηγετικές μορφές στην ιταλική αναρχική σκηνή
και εμπλεκόμενοι σε εγκληματικές δραστηριότητες. Παρά το ότι την είχαν απαγάγει,
ιατρικά είχε βιαστεί και δυσφημιστεί από τους συναγωνιστές της, όταν η αστυνομία
τους έπιασε για την δημοσίευση αντιπολεμικών άρθρων, η Maria Rygier αρνήθηκε να
υποδείξει κάποιον και προσπάθησε να αναλάβει πλήρως την ευθύνη. Καταδικάστηκε
σε τρία χρόνια φυλάκιση, όπου ξανά βιάστηκε, αυτή τη φορά από εκπροσώπους του
κράτους.
Απογοητευμένη από τους πατριαρχικούς της αναρχικής σκηνής
και αναζητώντας υποστήριξη από αντάρτες μέσα στο κίνημα, μετά την αποφυλάκιση η
Rygier συνδέθηκε με τον εξέχοντα Stirnerite, Massimo Rocca. Αλλά αν ψάχνετε για
μια ιστορία νίκης των ατομικιστών απέναντι στους «βιαστές» της σκηνής, αυτή δεν
είναι. Παρά τις αναρχικές τους ρίζες, η Rygier και ο Rocca θα παίξουν κεντρικό
ρόλο στην εμφάνιση και εδραίωση του φασισμού. Πολλοί από τους οπαδούς τους θα
τους ακολουθήσουν ως φασίστες, με έναν, τον Leandro Arpinati, να ανεβαίνει
ακόμη και στον τίτλο του «δεύτερου Duce», ακριβώς πίσω από τον Mussolini.
Το βιβλίο του Stephen B. Whitaker The
Anarchist-Individualist Origins of Italian Fascism έχει περιστασιακά χρησιμοποιηθεί
από κομμουνιστές αντιδραστικούς εναντίον του αναρχισμού και του ατομικισμού.
Αλλά ο τίτλος δεν σημαίνει ότι κατηγορεί τον ατομικιστικό αναρχισμό για την
άνοδο του φασισμού. Επικεντρώνεται σε ένα συγκεκριμένο ιδεολογικό πεδίο ανάμεσα
σε πολλά άλλα όπου οι φασίστες βρήκαν ρίζες και συνέβαλαν στη διαμόρφωση της
πρώιμης φασιστικής ιδεολογίας. Ο φασισμός έχει πολλές ρίζες.
Ο Whitaker ξεκαθαρίζει
από την αρχή ότι πιστεύει πως η πνευματική επιρροή του αναρχισμού στον φασισμό
ήταν μικρή, αλλά ορισμένες αναγνώσεις του Stirner και ορισμένα περιθωριακά
ρεύματα είχαν σημαντική επιρροή. Καμία επιρροή δεν ταυτίζεται με αιτιώδη
ευθύνη, αλλά η κατανόηση των σημείων επαφής και των μεταλλάξεων μιας
ιδεολογικής τάσης είναι κρίσιμη για να καταλάβουμε την αρχική άνοδο του
φασισμού και τα σημεία διείσδυσης σήμερα.
Ο Whitaker δεν είναι ιδιαίτερα εχθρικός προς τον αναρχισμό
αλλά δεν τον κατανοεί πλήρως. Η αντίληψή του για τον αναρχισμό προέρχεται
κυρίως από George Woodcock, Max Stirner και μερικούς αλαζονικούς φιλελεύθερους
σχολιαστές. Παρά τα προβλήματα, το βιβλίο του περιέχει πολύτιμες αναφορές σε
συνεντεύξεις, γράμματα και άρθρα που δεν έχουν μεταφραστεί αλλού. Αποκαλύπτει
μια βαθιά δυσλειτουργική αναρχική σκηνή, υπονομευμένη από τοξικές
προσωπικότητες και ισχυρούς πατριάρχες.
Όπως και σε άλλες ιστορικές καταγραφές, ο στόχος είναι να
κατανοήσουμε τι μπορούμε να μάθουμε από αυτά τα γεγονότα. Κάθε ιδεολογία μπορεί
να δεχτεί στροφές προς την αντίδραση, αλλά υπάρχουν συγκεκριμένες δυναμικές που
πρέπει να αναλυθούν για να κατανοήσουμε πώς μια συγκεκριμένη ιδεολογία κερδίζει
οπαδούς από μια άλλη. Οι ιδεολογίες δεν είναι ομοιογενείς και τα λάθη ή οι
ευάλωτες πλευρές τους πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά.
Η ιστορία εστιάζει σε τέσσερα άτομα – Massimo Rocca, Maria
Rygier, Torquato Nanni και Leandro Arpinati – και παρακολουθεί τις πορείες τους
μέσα από την αναρχική σκηνή και το πρώιμο φασιστικό κίνημα. Οι αντιρρήσεις τους
δεν βασίζονταν σε αναρχικές αρχές. Δεν ήταν υβρίδια αναρχισμού και φασισμού
αλλά απλοί φασίστες, ακόμα κι αν είχαν αντιφατικές θέσεις μέσα στο φασισμό. Ο
Rocca και η Rygier ήταν σεβαστές φωνές διεθνώς και ο Arpinati έγινε Υφυπουργός
Εσωτερικών, αποκτώντας τον τίτλο του «δεύτερου Duce». Ο Rocca ώθησε τον
Mussolini σε μια φιλοπολεμική σοσιαλιστική στροφή. Όλοι ήταν φίλοι με τον
Mussolini.
Μέρος του egoist αναρχιστικού χώρου στην Ιταλία αγκάλιασε τη
συμμετοχή στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και χρησιμοποίησε τις εκδόσεις και τη
διανομή τους για να διαταράξουν την Ιταλική Αριστερά και να ενισχύσουν τον
Mussolini. Από το 1915 ως το 1920, δεν εκδόθηκαν σημαντικά αναρχικά περιοδικά
στη Μπολόνια. Η στροφή αυτή συνδέθηκε με την φετιχιστική βία ορισμένων
ατομικιστών και την αντίληψη μιας φτωχής Ιταλίας που εξεγείρεται κατά των
πλουσίων μέσω του εθνικού πολέμου. Ο Nietzsche και ο Stirner χρησιμοποιήθηκαν
για να υπερασπιστούν ένα αλαζονικό ελιτισμό, ενώ η στρατιωτική γοητεία έφερνε
οπαδούς.
Σε πολλές περιπτώσεις οι ιδεολογικές μεταλλάξεις ήταν
ξεκάθαρα ευκαιριακές και εγωιστικές, αλλά σε άλλες φαίνεται πως ορισμένες
ιδεολογικές μορφές αυτοενισχύονταν.
Massimo Rocca, γνωστός και ως Libero Tancredi, είχε έντονες
αναρχικές ρίζες και διαφωνίες με την κυρίαρχη αναρχική σκηνή. Μετακόμισε στο
Μιλάνο το 1905 ως αρχισυντάκτης της Li Grido della folla, προωθώντας βία και
χάος. Αργότερα ίδρυσε το Il Novatore anarchico στη Ρώμη, προωθώντας τον πόλεμο
ως μέσο επανάστασης και τον ατομικισμό ως εξέγερση του εγώ κατά του
αλτρουισμού.
Παρά την υποστήριξη που είχε, συγκρούστηκε με άλλους
ατομικιστές και κατηγορήθηκε για υπεξαίρεση κεφαλαίων για το Novatore. Έφυγε
στην Αμερική, συνέχισε να δημοσιεύει και ανέπτυξε την ιδέα μιας ελίτ
εξεγερμένων που εξελίχθηκε σε εθνικιστική ελίτ, βλέποντας τη βία και την υπακοή
ως εργαλεία για να σπάσει τη δημοκρατία και να επαναφέρει τη φυσική τάξη.
Η Rygier, από την πλευρά της, μετατράπηκε από ακραιφνή
αντιπολεμική σε εθνικιστική υπέρμαχο του πολέμου, συμμετέχοντας σε
κατασταλτικές ενέργειες και στρατηγικές για την επέκταση της εξουσίας της
Ιταλίας στον πόλεμο.
Ο Torquato Nanni, ένας σοσιαλιστής με αναρχικές τάσεις,
ακολούθησε τον Mussolini στον φασισμό λόγω της επιθυμίας για επανάσταση,
παραβλέποντας ιδεολογικά όρια, και ο Leandro Arpinati, αρχικά νεαρός
αντιεκκλησιαστικός σοσιαλιστής και αναρχικός, συνδέθηκε με την Rygier και
αργότερα έγινε ηγετική μορφή στους φασίστες της Μπολόνια.
Ο Arpinati οργανώνει τις ένοπλες ομάδες, συμμετέχει σε
συγκρούσεις με σοσιαλιστές, χρησιμοποιεί προσωπικές φιλίες για να κερδίσει
οπαδούς από τους αντιφασίστες και ενισχύει τη θέση του μέσα στο φασιστικό
κίνημα. Το 1924 γίνεται ηγετικός στην Μπολόνια και το 1929 Υφυπουργός
Εσωτερικών, φτάνοντας στον τίτλο του «δεύτερου Duce» μέχρι την πτώση του.
Η Rygier, παρά την καταπίεση από την αναρχική κοινότητα,
στρέφεται σε συμμαχίες με πολιτικούς και μασόνους για να προωθήσει την εμπλοκή
της Ιταλίας στον πόλεμο, προτείνοντας ακόμη και δολοφονία του βασιλιά και
καταστολή των Γερμανών και αντιπολεμικών.Η ιστορία αυτών των προσωπικοτήτων δείχνει
πώς η προσωπική πίεση, η αναζήτηση συμμάχων και η αίσθηση αδικίας μπορούν να
οδηγήσουν σε ριζικές ιδεολογικές μεταστροφές και πώς ο ατομικισμός, η βία και η
πολιτική φιλοδοξία συνδέονται με την άνοδο του φασισμού στην Ιταλία.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1920 η δέσμευση της Rygier στον
φασισμό άρχισε να κλονίζεται, όταν ο Μουσολίνι κήρυξε τον πόλεμο στη Μασονία.
Εκείνη γύρισε προς την αντίθετη κατεύθυνση και δέχτηκε επίθεση, ενώ ο τόπος της
λεηλατήθηκε από φασίστες. Καθ’ όλη τη διάρκεια αυτών των γεγονότων συνέχισε να
διατυμπανίζει ότι είχε αποδείξεις πως ο Μουσολίνι ήταν πληροφοριοδότης της
γαλλικής μυστικής αστυνομίας και ότι αυτή η απόδειξη της προσέδιδε ασφάλεια,
εμποδίζοντας τον Μουσολίνι να τη φυλακίσει ή να τη σκοτώσει. Ωστόσο, τελικά
συνειδητοποίησε ότι η επίδειξη εκβιασμού μειώνει την αποτελεσματικότητά του και
κατέφυγε στη Γαλλία.
Η Whitaker δεν αναφέρεται πολύ στην Rygier μετά την
αναχώρησή της, και ακόμη λιγότερα είναι διαθέσιμα διαδικτυακά. Αξίζει όμως να
σημειωθεί η ευκαιριακή της στάση και η έλλειψη αρχών απέναντι στον υποτιθέμενο
«αντιφασισμό» και στις κριτικές της προς τον Μουσολίνι. Βασικά, το επιχείρημά
της ήταν ότι ο Μουσολίνι ήταν εκβιαστής και ευκαιριακός (πολύ καλή περίπτωση
«ποτήρι συναντά κατσαρόλα»), καθώς και υπηρέτης της Γαλλίας για να υπονομεύσει
τα ιταλικά εθνικά συμφέροντα. Όπως οι Rocca, Nanni και Arpinati, απορρίφθηκε
από τους πραγματικούς αντιφασίστες, αν και, σε αντίθεση με τους Nanni και
Arpinati, δεν δέχτηκε σφαίρα για τις αμαρτίες της. Πέθανε μονάρχης.
Παρόλο που η Whitaker εστιάζει σε τέσσερις μορφές στην
ιστορία της, κανείς δεν πρέπει να βγει με την εντύπωση ότι αυτοί ήταν οι
μοναδικοί παραδείγματα φασιστικής διείσδυσης σε αναρχικές τάξεις.
Έχω ήδη αναφέρει τον μεμονωμένο αναρχικό εκδότη εφημερίδας
που έγινε φασίστας, Edoardo Malusardi, αλλά υπήρχε επίσης ο Mario Gioda,
μεμονωτικός αναρχικός και οπαδός του Rocca, που έγινε ηγέτης του φασιστικού
φασιο στο Τορίνο και σκότωσε έντεκα εργάτες τον Δεκέμβριο του 1922. Ο Gioda
θεωρήθηκε αστικός ελιτίστας και τελικά περιθωριοποιήθηκε μέσα στις φασιστικές
τάξεις. Η Whitaker αναφέρει επίσης τον Mammolo Zamboni, έναν ακόμη αναρχικό που
έγινε φασίστας και θεωρήθηκε αιρετικός από άλλους φασίστες, επειδή
προστατευόταν από τον Arpinati.
Υπήρχε και ο Leo Longanesi, ένας αντικομφορμιστής που
επιδίωκε ρητά να συνδυάσει τον αναρχισμό με τον συντηρητισμό και εκπροσωπούσε
μια αγροτική λαϊκιστική πτέρυγα εντός του φασισμού. Ο Longanesi παίρνει το
καλύτερο απόσπασμα στο βιβλίο της Whitaker:
«[ο φασισμός αποτελείτο από] τραμπούκους, βίαιους ανθρώπους,
παντρεμένους, φλύαρους… ασαφώς φανατικούς που αναστατώνουν για κανένα
συγκεκριμένο λόγο ενάντια σε όλα όσα δεν κατανοούν, περισσότερο από όλα από μια
φυσική ανάγκη να υψώσουν τον εαυτό τους και να επιτεθούν σε κάτι: αδυνατώντας
να διατυπώσουν σαφώς τις δικές τους ιδέες, καταδικάζουν αυτές των άλλων: σε
συνεχή προσωπική αντιπαλότητα, χθες αναρχικοί, αύριο πληροφοριοδότες της
αστυνομίας, σήμερα ατομικιστές, αύριο κομμουνιστές… αναγνώστες φυλλαδίων,
οφειλέτες, και εφευρέτες συστημάτων για να κερδίζουν στη ρουλέτα, ζώντας σε
διαρκή και συγκεχυμένο φανατισμό.»
Αναφέρω αυτά τα άλλα άτομα για να αντισταθώ στις
αναπόφευκτες προσπάθειες να απαξιωθεί και να μειωθεί κάθε επαφή μεταξύ του
ατομικιστικού αναρχισμού και του φασισμού.
Ενώ οι φιλελεύθεροι, οι συνδικαλιστές, οι κρατικοί
σοσιαλιστές και οι κομμουνιστές έχουν μια ευρεία γκάμα μελών που πέρασαν στον
φασισμό – όποιος σκέφτεται να χρησιμοποιήσει αυτές τις λεπτομέρειες ως
καταγγελία του ατομικιστικού αναρχισμού θα πρέπει να σκεφτεί καλά πριν πετάξει
πέτρες – και η συντριπτική πλειονότητα των ατομικιστών αναρχικών στην Ιταλία
προφανώς δεν έγινε φασίστας, υπήρξε αναμφισβήτητα μεγάλη διείσδυση στις πρώτες
μέρες.
Ενώ δεν είχε τόσους δεσμούς με το σοσιαλιστικό κίνημα (βλ.
τον πλούτο των επαίνων που του προσέφεραν Λένιν και Τρότσκι) ή με φιλελεύθερους
και συντηρητικούς που συνέρρεαν στις υποσχέσεις του, ο Μουσολίνι ήταν εκπληκτικά
βαθιά δεμένος με αναρχικός. Ο πατέρας του συμμετείχε στη διεθνή αναρχική
οργάνωση του Bakunin. Ήταν προσωπικά κοντά με την διαβόητη μουσουλμάνα
ατομικίστρια αναρχική Leda Rafanelli στο Μιλάνο. Ήξερε τον Carlo Tresca,
επαίνεσε τον Gaetano Bresci και τον Malatesta, συνεργάστηκε με τον Luigi
Bertoni και μετέφρασε δύο βιβλία του Kropotkin. Επαινούσε τον Stirner και τον
Nietzsche και τους παραθέτει στους αντιπάλους του. Ο Μουσολίνι ακόμη προσέφευγε
στον (ατομικιστικό) αναρχισμό ανοιχτά για να δικαιολογήσει τον φασισμό: «Σε
εμάς, τους καταδικασμένους του ατομικισμού, δεν μένει τίποτα για το σκοτεινό
παρόν και το ζοφερό αύριο εκτός από την πάντα παρηγορητική θρησκεία… του
αναρχισμού!» Ο Μουσολίνι υποστήριξε ακόμα τους Sacco και Vanzetti και
παραπονιόταν ιδιωτικά στους φίλους του ότι οι Αμερικανοί φασίστες δεν πήραν το
μέρος τους.
Η φυγή από αυτήν την ιστορία δεν θα μας πάει πουθενά και δεν
παρέχει χρήσιμα αντισώματα απέναντι στην αναζωπύρωση της φασιστικής διείσδυσης
στις χειρότερες άκρες του κινήματός μας.
Ωστόσο, δεν θα συνιστούσα το βιβλίο της Whitaker ως
διορθωτικό.
Η ιδεολογική ανάλυση στο The Individualist Anarchist Origins
of Fascism είναι γενικά επιφανειακή και έχω κάνει ό,τι μπορούσα για να την
απομακρύνω στην αναφορά των ιστορικών λογαριασμών παραπάνω. Είναι δύσκολο να
προσδιορίσει κανείς ακριβώς από ποια ιδεολογική σκοπιά προσεγγίζει ο Whitaker.
Σε πολλά σημεία φαίνεται να καταδικάζει τον ατομικιστικό αναρχισμό από
σοσιαλιστική σκοπιά, σε άλλα από φιλελεύθερη, ενώ υπάρχουν λίγα σημεία όπου
φαίνεται να είναι ακόμη και συμπαθής προς τους φασιστικούς χαρακτήρες του.
Προφανώς θεωρεί τον ατομικισμό κάπως ύποπτο (ή τουλάχιστον ξένο), θεωρεί ότι η
εξωδικαστική εκτέλεση των Nanni και Arpinati είναι αυτονόητα κακή (έγκλημα!)
και λυπάται που ο Arpinati έχει χαρακτηριστεί φασίστας αντί να αναγνωριστούν οι
επιτυχίες του στη σωστή διακυβέρνηση. Αλλά ακόμη και αυτή η συμπάθεια
συνοδεύεται από κάτι που μοιάζει με κριτική στις ιστορικές αφηγήσεις που
ισχυρίζονται ότι ο φασισμός εξαφανίστηκε πλήρως και δεν είχε συνέχεια στην
Ιταλία.
Ο Whitaker ισχυρίζεται ότι έγραψε το βιβλίο για να
αντισταθεί σε ιστορικές αφηγήσεις που ομογενοποιούν τη φασιστική ιδεολογία και
την αποκόπτουν από το παρελθόν και το μέλλον της. Αυτό είναι καλό, αλλά το
τελικό αποτέλεσμα είναι ένα βιβλίο που μπορεί να παραπλανήσει φιλελεύθερους και
σοσιαλιστές ή, ακόμη χειρότερα, να παράσχει επιχειρήματα σε πραγματικούς
φασίστες. Είναι χρήσιμο για αναρχικούς, αλλά για όποιον δεν είναι ήδη γνώστης
του αναρχισμού υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να προκαλέσει μόνιμη ζημιά.
Όπως έχω αναφέρει, στην προσπάθειά του να κατανοήσει τον
αναρχισμό, αντλεί βαριά από ανεπαρκείς φιλελεύθερους ακαδημαϊκούς και από την
προβληματική σύνοψη του Woodcock για τον αναρχισμό. Πολλά έχουν γραφεί κριτικά
για το Anarchism του Woodcock (1962) και την επιρροή του. Ο Woodcock ήταν
ειρηνιστής με λογοτεχνικά ενδιαφέροντα και, αν και συμμετείχε σε αναρχικούς
κύκλους πριν από τον πόλεμο, αντιπροσώπευε τους επιζώντες που άνθισαν στη
μεταπολεμική περίοδο. Προσπαθούσε να αποποιηθεί τη βία και να επικεντρωθεί στη
νομιμότητα, αποδίδοντας στον Bakunin και τον Kropotkin από τη δική του σκοπιά.
Το βιβλίο του ήταν προκατειλημμένο, παρουσιάζοντας τον αναρχισμό ως αποτυχημένο
έργο, κάτι που για αναρχικούς της δεκαετίας του 1950-60 ήταν αντιπροσωπευτικό
του πνεύματος της εποχής τους.
Ο Woodcock επίσης έγραφε για μεταπολεμικούς φιλελεύθερους,
οι οποίοι είχαν διαφορετική αναφορά από τον αναρχισμό. Οι φιλελεύθεροι
ακαδημαϊκοί που επικαλείται ο Whitaker, βλέπουν τον αναρχισμό όχι μόνο ως
ουτοπικό αλλά και ως παράξενο, προσπαθώντας να τον εντάξουν σε δικές τους
έννοιες ατομικισμού και κοινοτισμού. Δεν διάβασαν πέρα από επιλεγμένα
αποσπάσματα, οδηγώντας σε strawman επιχειρήματα για τον αναρχισμό.
Υπάρχει επίσης η πεποίθηση ότι ο αναρχισμός ορίζεται από την
πίστη ότι η ανθρώπινη φύση είναι καλή. Αυτή η ιδέα προέκυψε μετά το Mutual Aid
του Kropotkin και επικράτησε για δεκαετίες. Η αντίληψη ήταν ότι οι άνθρωποι
είναι κατά βάση καλοί αλλά διαστρεβλώνονται από κοινωνικούς θεσμούς. Αυτό
οδήγησε στη δημιουργία του πράσινου αναρχισμού και του πρωτογονισμού. Ωστόσο,
στον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα, ο αναρχισμός ήταν περισσότερο
προμηθεϊκός, πίστευε στην πρόοδο μέσω επιστήμης, τεχνολογίας και λογικής, με
την επαναστατική τεχνολογία (όπλα, δυναμίτης) ως μέσο κοινωνικής μεταμόρφωσης.
Ο Whitaker και οι φιλελεύθερες πηγές του διαβάζουν τον
αναρχισμό μέσα από αυτήν τη λανθασμένη οπτική, παραποιώντας τον ατομικιστικό
αναρχισμό, ακόμη και παρουσιάζοντας τον Stirner ως «λατρευτή της φύσης» και
μαθητή της Λογικής και της Αιτίας, ενώ στην πραγματικότητα ο Stirner λέει:
«Κάτοχος και δημιουργός του δικαιώματός μου, δεν αναγνωρίζω
άλλη πηγή δικαιώματος από — εμένα, ούτε τον Θεό, ούτε το Κράτος, ούτε τη φύση,
ούτε ακόμη και τον άνθρωπο με τα “αιώνια δικαιώματα του ανθρώπου”».
Αυτό το λανθασμένο διάβασμα οδηγεί στο να βλέπουν οι
φασίστες τον Stirner ως εργαλείο για την αφαίρεση της αλληλεγγύης και της
συμπόνιας προς τους άλλους, κάτι που συνεχίζεται και σήμερα. Ο φασισμός δεν
είναι αντίθετος στον ατομικισμό, αλλά αποτελεί παραμόρφωση του.
Επιπλέον, ο εθνικισμός έχει δύο πλευρές: όχι μόνο την
κατασκευή ψευδούς αλληλεγγύης με τους συμπολίτες, αλλά και τη μείωση της
φροντίδας προς τους ξένους. Ο φασισμός επιδιώκει να περιορίσει τον κύκλο
φροντίδας και αναγνώρισης, δημιουργώντας μια κοινότητα αντίθετων αξιών. Η βία
γίνεται κύκλος καθαρισμού που εξαλείφει τη συμπόνια και τη λογική.
Ο φασισμός ως κίνηση προέκυψε εν μέρει από τον αναρχισμό,
όχι ως αριθμητική πλειοψηφία, αλλά ως καταλύτης που επαναπροσδιόρισε υπάρχοντα
αντιδραστικά στοιχεία. Ατομικισμός και φασισμός μοιράζονται σύγχρονες ρίζες,
αλλά η ιδεολογική αντίθεση παραμένει.
Το κύριο μάθημα είναι ότι το «Δεν θα υποταχθώ» από μόνο του
δεν απέχει ούτε μισό βήμα προς το «Δεν θα υποταχθώ και δεν θα κυριαρχήσω», αλλά
μπορεί να κινηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση.
«Και αφού ο
φασισμός ήταν από την ουσία του η υπεράσπιση ενός υγιούς έθνους, ο αντιφασισμός
εξύψωσε και επέβαλε το αντίθετο αυτού του πνεύματος συντήρησης.
Στον ίδιο βαθμό
που ο φασισμός ήταν υγεία και δύναμη, ο αντιφασισμός ήταν το αντίθετο της
υγείας και της δύναμης.
Ο αντιφασισμός δεν ήταν καθόλου σοβιετικός
κομμουνισμός, γιατί στον καθαρό κομμουνισμό υπάρχει δύναμη και υγεία.
Ο
αντιφασισμός ήταν ο δούρειος ίππος. Δεν είχε άλλο σκοπό από το να διαιωνίσει
την ύπαρξη των αδύναμων περιοχών.
Δεν ήθελε τίποτα περισσότερο από το να
κρατήσει τα έθνη αβοήθητα.
Για το λόγο αυτό επιτέθηκε στο εθνικό αίμα, τη ψυχή
και τη θέληση.
Έπρεπε να αποδυναμώσει τα έθνη και τα κατάφερε.
Αυτή η Ευρώπη
σήμερα είναι η αντιφασιστική Ευρώπη, τελικά υλοποιημένη»
Στη
φιλελεύθερο-συντηρητική και νεοσυντηρητική φαντασία, ο Ούγκο Τσάβες και η
κυβέρνηση του παρουσιάζονται σαν κομμουνιστές, αλλά μια πιο προσεκτική ανάγνωση
αποκαλύπτει ότι οι ιδεολογικές ρίζες του Τσάβες βρίσκονταν στην πραγματικότητα
στην τρίτη πολιτική θεωρία, ιδιαίτερα στον περονιστικό της κλάδο, χάρη στον
μέντορά του, τον Αργεντινό φιλόσοφο Νορμπέρτο Tσερεσόλε.
Για πολλούς Λατινοαμερικανούς αναλυτές και μέσα ενημέρωσης,
η λεγόμενη Μπολιβαριανή Επανάσταση είναι ένα αποκλειστικά μαρξιστικό εγχείρημα.
Ο Κολομβιανός ηγέτης της δεξιάς, Άλβαρο Ουρίμπε, πιστεύει μάλιστα ότι υπάρχει
μια πολιτική ιδεολογία που ονομάζεται «Καστρο-Τσαβισμός». Ωστόσο, ο Τσαβισμός
έχει ιδεολογικά στοιχεία που διαφέρουν από τον Καστρισμό.
Η Μπολιβαριανή Επανάσταση ξεκίνησε και αναπτύχθηκε ως
εθνικιστικό εγχείρημα, παρόλο που τελικά υιοθέτησε μαρξιστικά στοιχεία ενώ
συγκέντρωσε υποστήριξη από εθνικιστικές ομάδες παγκοσμίως.
Για τον Τσάβες, οι κύριες πηγές έμπνευσης για την επανάστασή
του ήταν οι Σιμόν Μπολιβάρ, Σιμόν Ροντρίγκεζ και Εζεκιέλ Θαμόρα, εθνικοί
ήρωες της Βενεζουέλας.
Ο ηγέτης της Βενεζουέλας δεν έκρυψε επίσης τη συμπάθεια του για εθνικιστές όπως ο Χουάν Ντομίνγκο Περόν στην Αργεντινή και ο δικτάτορας
Βελάσκο Αλβαράδο στο Περού.
Ο Τσάβες εξέφρασε επίσης ανοιχτά τη συμπάθειά του
για τα παναραβικά εθνικιστικά καθεστώτα. Επισκεπτόταν τακτικά τη Συρία και
θυμόταν με αγάπη την κληρονομιά του Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ στην Αίγυπτο
«Το εννοιολογικό μόσχευμα: Stirner, Nietzsche ένας
«αναρχο-στιρνεριανός υπερανθρωπισμός που ωθεί το εγώ προς την απόδειξη»
Η αναρχία αντιμετωπίζεται ως ένα περιβάλλον και μια
ιδιοσυγκρασία και η αποσύνδεση από τον ακτιβισμό μπορεί να χρονολογηθεί ήδη από
το 1912, όταν ο Lorenzo Viani εγκατέλειψε την αναρχική οργάνωση και έστριψε
προς έναν εθνικοεπαναστατικό συνδικαλισμό, ο οποίος εξακολουθούσε να περιέχει
πολλές ελευθεριακές ενέργειες. Aυτός και άλλοι πολλοί Ιταλοί αναρχικοί,
στράφηκαν προς τον φασισμό.
Το παρακάτω άρθρο του Ιταλού συγγραφέα ιστορικού,
Miro Renzaglia, ταράζει αρκετά τα κουρασμένα μυαλά της ακροδεξιάς κι όχι μόνο,
δίνοντας κάποια άλλη πνοή και βλέμμα στα κοινωνικά φαινόμενα που έπαιξαν ρόλο
τον περασμένο αιώνα.
Καλή ανάγνωση:
Το 1932, τον 10ο χρόνος της φασιστικής εποχής, ένας
γνωστός και περήφανος Φλωρεντινός αναρχικός, ο Ricci Alberto, γνωστός ως Berto,
συγγραφέας, ποιητής και αρθρογράφος διαφόρων λογοτεχνιών, υπέβαλε αίτηση για να
ενταχθεί στο PNF (Εθνικό Φασιστικό κόμμα) στην τοπική ομοσπονδία.
Όπως
συνηθιζόταν τότε, τον ρώτησαν: «Γιατί δεν εντάχθηκες νωρίτερα;». Ο αιτών
απάντησε με ειλικρίνεια: «Επειδή είχα αντίθετες απόψεις».
Όπως υπαγορεύει η
γραφειοκρατία, η αίτηση έφτασε στο γραφείο του τοπικού ομοσπονδιακού επιτρόπου,
Alessandro Pavolini, ο οποίος έδωσε στο αίτημα ένα κατηγορηματικό «Όχι».
Ο
λόγος της απόρριψης ήταν αυτολεξεί: «Έχει επιδείξει αναρχικές ιδέες στο
παρελθόν».
Για την τελική απόφαση ωστόσο, το θέμα παραπέμφθηκε στα γραφεία της
Ρώμης του τότε εθνικού γραμματέα του κόμματος, Arturo Marpicati .
Αφού διάβασε
τα έγγραφα ενέκρινε την ένταξη, προσθέτοντας τον λόγο στο κάτω μέρος: «Και
εμείς οι φασίστες, δεν ήμασταν μήπως αναρχικοί;».
Θεωρώντας το χρήσιμο για την
ανίχνευση του προφίλ ενός αναρχοφασιστικού πρωτοτύπου, αξίζει να
παρακολουθήσουμε με απλό τρόπο, την βιοδιανοητική πορεία του Berto Ricci
Χτύπησα τις
μεγάλες μεταλλικές πόρτες ενός εμπορικού κτιρίου σε έναν ήσυχο δρόμο της Ρώμης.
Δεν είχε όνομα επικοινωνίας - μόνο μια διεύθυνση.
Την είχα βρεί από κάποιον
τυχαίο λογαριασμό ενώ έψαχνα σε ένα ευρωπαϊκό εθνικιστικό νήμα στα μέσα
κοινωνικής δικτύωσης.
Ήταν γύρω στο 2013. Η πρώτη μου φορά στην Ιταλία, μετά
από την παιδική μου ηλικία, μία από εκείνες τις οικογενειακές επισκέψεις που
αφήνουν περισσότερο γεύση παρά ανάμνηση.
Τώρα ήμουν εκεί με μια κοπέλα,
σχεδιάζοντας τη συνηθισμένη ρομαντική μας απόδραση.
Το Κολοσσαίο. Κρασί.
Ερείπια. Αλλά μια πλατεία στο πρόγραμμα ήταν δική μου.
Μια μέρα, ένας λόγος για
τον οποίον ήρθα πραγματικά στη Ρώμη: CasaPound
Ένα μικρό μεταλλικό παράθυρο άνοιξε με ένα δυνατό
κρότο. Ένας τύπος με κοντό κούρεμα έβγαλε το κεφάλι του έξω και φώναξε κάτι στα
ιταλικά που δεν καταλάβαινα.
Φώναξα, «Ε, γεια... είμαι από τη Νέα Υόρκη. Είμαι
εθνικιστής. Ένθερμος υποστηρικτής της Casa Pound. Μπορώ να περάσω μέσα ή κάτι
τέτοιο;»
Κοίταξε πάνω κάτω στον δρόμο, προβληματισμένος, και
μετά σήκωσε τους ώμους του. «Μμμ... εντάξει. Έλα μέσα.»
Λίγα λεπτά αργότερα, ήμουν μέσα, και με ξενάγησε ένας
από τους άντρες τους
Υπάρχουν κάποιες ιστορίες που φαίνονται σουρεαλιστικές,
που μοιάζουν να έχουν γεννηθεί από το λαμπρό μυαλό ενός συγγραφέα φαντασίας.
Υπάρχουν κάποιες ιστορίες, όπως αυτή του Nicola Bombacci που γεννήθηκε
Σοσιαλιστής, έγινε Κομμουνιστής και πέθανε πυροβολημένος ως Φασίστας, που
φαίνεται να έχουν δημιουργηθεί ειδικά για την έκπληξη και το σκάνδαλο.
Μαζί με
τον Mussolini βρέθηκαν να είναι ένθερμοι Σοσιαλιστές επαναστάτες, ένα μαξιμαλιστικό
ρεύμα, για να χωριστούν στη συνέχεια, από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ήταν
φίλοι, ωστόσο, μια φιλία που θα κρατούσε, παρά τις πολλές διαφωνίες και τους
συνεχείς βίαιους «χωρισμούς».
Και ενώ ο Mussolini, που εκδιώχθηκε από το
Σοσιαλιστικό Κόμμα, ίδρυσε το “Fasci da Combattimento” το 1919, ο Bombacci το
1921, κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου του Λιβόρνο, μαζί με τους Bordiga και
Gramsci, ίδρυσαν το Κομμουνιστικό Κόμμα από το οποίο εκδιώχθηκε το 1927. Αλλά
ήταν επαναστάτης και οι επαναστάτες δυσκολεύονται να ανεχτούν τα κλουβιά και τα
περιβλήματα, δεν έχουν καμία ανοχή σε θεωρίες και ποτάμια λέξεων.
Προσωπικός
φίλος του Lenin, του μοναδικού Ιταλού που έγινε δεκτός προσωπικά από τον δαιμόνιο Ρώσο επαναστάτη, άρχισε, ωστόσο, να απομακρύνεται από τη Ρωσία όταν υποδεχόμενος
από τον «Λαϊκό Επίτροπο Εμπορίου» Litvinov στη Δανία, είδε το πρόγραμμα του για
τα Σοβιέτ στην Ιταλία να απορρίπτεται, επειδή η Ρωσία έπρεπε να ευθυγραμμιστεί
με τις Δυτικές κυβερνήσεις, επιβεβαιώνοντας τη θεωρία του Stalin για τον «Σοσιαλισμό
σε μια μόνο χώρα». Ποτέ δεν εντάχθηκε στο Φασιστικό Κόμμα αλλά επιχείρησε να
λειτουργήσει ως «γέφυρα» μεταξύ των δύο επαναστάσεων, της Μπολσεβίκικης και της
Φασιστικής.
Έγραφε: «ο Φασισμός έχει κάνει μεγαλειώδη την κοινωνική επανάσταση,
ο Μουσολίνι και ο Λένιν, το Σοβιετικό και Φασιστικό Κορπορατιστικό κράτος, η
Ρώμη και η Μόσχα. Αρκετές θέσεις που είχαν ήδη ληφθεί έπρεπε να διορθωθούν, δεν
έχουμε όμως τίποτα για το οποίο να ζητήσουμε συγχώρεση, καθώς τόσο στο παρόν
όσο και στο παρελθόν ωθούμαστε από το ίδιο ιδανικό: τον θρίαμβο της εργασίας».
«Μοιράζω
το επαναστατικό ψωμί της κοινωνικοποίησης», είπε στους λίγους πιστούς που
έμειναν στην αυλή του Φασιστικού Λυκόφωτος, όταν ήταν πλέον σαφές σε όλους ότι οι ώρες ήταν μετρημένες. «Ζήτω ο
Duce. Ζήτω ο Σοσιαλισμός» φώναξε πριν τον εκτελέσουν οι Κομμουνιστές στους
οποίους είχε δώσει ένα ιδεολογικό σπίτι ...
